DEN BOSCH - Op het gezoem van enkele grote machines na, is het stil op het terrein van de rioolwaterzuiveringsinstallatie (rwzi). Het terrein is zo groot dat het autoverkeer van de weg Treurenburg, tussen Den Bosch en Hedel, niet eens te horen is. Een meerkoet laat van zich horen en het personeel signaleert soms een hertje en vaker een konijn.

Een koppeltje eendjes zwemt in het water van één van de acht grote nabezinktanks. Het is hetzelfde water dat vanochtend nog door uw wasmachine ging.

In de overdekte voorbezinktank worden de grootste drollen van de waterstroom gescheiden. Dertien en een half miljoen liter water komt hier maximaal per uur langs, en dat verdunt die drol nogal.

Een rwzi is een plek van de grote getallen en dat ervaar je om je heen als je over het terrein van 25 hectare loopt. Zo'n nabezinktank meet met 7 meter diepte en 51 meter doorsnee ongeveer net zoveel kuub inhoud als een theaterzaal of een arena. En daar zijn er dan acht van, die 24 uur per dag gevuld zijn. Als het een uurtje flink regent, wordt er een speciale extra bak geopend.

Ongeveer 180 liter afvalwater produceert een persoon per dag. Dat is een hele kliko vol. Daarvoor wordt 43 euro per jaar voor betaald. Voor dat geld maakt het waterschap Aa en Maas het water van ongeveer 400.000 inwoners en bedrijven in het gebied van grofweg Drunen tot Den Bosch geschikt om te lozen op de Dieze, waar het vervolgens snel de Maas instroomt.

Geschikt om te lozen, dat betekent ontdaan van 75 procent van de stikstof, 73 procent van de fosfaten en 90 tot 95 procent van de zuurstof bindende stoffen in het afvalwater dat hier bij de rwzi binnenkomt via drie grote buizen, het uiteinde van alle riolen in de omgeving. Die zuivering is nodig, omdat anders het rivierwater vervuilt en vol groeit met alg en dat betekent onder meer vissterfte. De zuivering gebeurt grotendeels biologisch, met speciaal gekweekte bacteriën. Het laatste beetje gaat chemisch.

Drinken kun je het lichtbruine water dat klaar is voor lozing niet. Tenminste, niet volgens de Nederlandse maatstaven. Zuiveringstechnoloog Bastiaan Hommel leidde pas nog een groep technologen uit Guatemala rond. ,,Die konden niet begrijpen dat wij dat water hier gewoon weggooien. Daar is water van deze samenstelling wel gewoon drinkwater.''

De rwzi is geen plek waar je gemakkelijk komt. Er zijn excursies voor schoolklassen en clubs zoals de ouderenbond, maar die bereiken niet al die 400.000 mensen wier afvalwater inclusief poep en pies hier langs komt. Een haag om het terrein maakt dat de toevallige voorbijganger in het duister tast.

Dat zou best wel eens anders kunnen, vinden ze bij het waterschap. Een vrij toegankelijke luchtbrug over het terrein zou bijvoorbeeld voor veel mensen kunnen verduidelijken wat hier gebeurt. Het is een van de ideeën die leven over modernisering van de rwzi. Dit baasje stamt al uit 1973 en is in de loop van de decennia wel uitgebreid, maar de laatste grote verbouwing stamt ook al uit 2000.

En dat terwijl het waterverbruik van particulieren en bedrijven flink toeneemt. Vaker douchen, een vaatwasser aanschaffen; alle druppels komen toch bij het rwzi terecht. Ook komt er meer regenwater in het riool terecht, omdat er meer oppervlakte bebouwd of geasfalteerd is dan enkele tientallen jaren geleden. En de vele mechanische onderdelen en het beton hebben veel te lijden.

Er moet dus gemoderniseerd worden. Maar hoe? Het waterschap moet met veel rekening houden: komen er bijvoorbeeld bedrijventerreinen en woningbouwlocaties in de omgeving bij? Hoe duur mag het worden? In Aarle-Rixtel is een rwzi onlangs nog voor 35 miljoen euro verbouwd. Het water kan niet stopgezet worden gedurende de verbouwing, dus je moet ernaast bouwen, terwijl de oude installatie nog in bedrijf is. Daar heeft deze rwzi in Den Bosch wel ruimte voor; een stuk van het terrein ligt braak en er is nog grond in bezit richting kasteel Meerwijk.

Om ideeën op te doen voor de verbouwing heeft het waterschap een prijsvraag uitgeschreven, waar vijf ingenieursbureaus aan meededen. Zij kregen speciaal de opdracht de rwzi in het groene gebied, dat wordt ontwikkeld tot natuur, in te passen. Het ontwerp Plan Karekiet van West 8 uit Rotterdam kwam als winnaar uit de bus. ,,Niet dat de winnaar zijn idee direct uitgevoerd ziet,'' waarschuwt Hommel. ,,Maar met een prijsvraag krijg je veel creatiefs naar boven, men durft net wat meer lef te tonen.'' Volgend jaar wordt besloten hoe de rwzi wordt aangepakt. Daar is recent 7 ton voor vrijgemaakt. In de serie Binnenkijken gaan deuren open die doorgaans gesloten blijven.